ข้อกฎหมายเกี่ยวกับการครอบครองปรปักษ์

คลินิกสิ่งแวดล้อม
            ข้อกฎหมายเกี่ยวกับการครอบครองปรปักษ์

การครอบครองปรปักษ์ (Adverse Possession) ในกฎหมายไทย ได้มีบัญญัติไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382

" บุคคลใดครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นไว้โดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ถ้าเป็นอสังหาริมทรัพย์ได้ครอบครองติดต่อกันเป็นเวลาสิบปี ถ้าเป็นสังหาริมทรัพย์ได้ครอบครองติดต่อกันเป็นเวลาห้าปีไซร้ ท่านว่าบุคคลนั้นได้กรรมสิทธิ์ "

ในการครอบครองปรปักษ์มีองค์ประกอบสำคัญคือ

 1. ครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่น ต้องเป็นที่ดินที่มีกรรมสิทธิ์ และต้องเป็นทรัพย์สินของผู้อื่นด้วย หากเป็นการครอบครองปรปักษ์ที่ดีของตนเองเช่นที่ดินมรดกนั้นจะไม่ถือเป็นการครอบครองปรปักษ์

 2. ครอบครองโดยความสงบ เช่นไม่มีการถูกขับไล่รวมถึงไม่มีการใช้สิทธิ์ทางกฎหมายในการฟ้องขับไล่

3. ครอบครองโดยเปิดเผย ต้องเป็นลักษณะการครอบครองที่ไม่ได้หลบซ่อน ปิดบัง หรืออำพราง
 
 4. ผู้ครอบครองโดยมีเจตนาเป็นเจ้าของ หมายถึงเข้าทำประโยชน์เสมือนเป็นเจ้าของ เช่น สร้างบ้าน ล้อมรั้ว

 5. ระยะเวลา สำหรับอสังหาริมทรัพย์10 ปีติดต่อกัน สำหรับสังหาริมทรัพย์ 5 ปีติดต่อกัน

เมื่อครบองค์ประกอบดังกล่าวผู้ครอบครองได้กรรมสิทธิ์ แต่ผู้ครอบครอง ต้องดำเนินการยื่นเป็นคำร้องต่อศาล เพื่อให้ศาลมีคำสั่ง ว่าผู้ร้องได้สิทธิ์ในสังหาริมทรัพย์หรืออสังหาริมทรัพย์ดังกล่าวนั้นโดยการครอบครองปรปักษ์

ซึ่งเกี่ยวกับการใช้สิทธิ์ในการยื่นคำร้องครอบครองปรปักษ์นั้น มีหลายสาเหตุ แต่สาเหตุหลักที่มักพบบ่อยในกระบวนพิจารณาในชั้นศาลคือ ทำการซื้อขายที่ดินโดยมีการชำระเงินและทำสัญญาเป็นหนังสือ แต่ไม่ได้มีการไปจดทะเบียนโอนที่สำนักงานที่ดิน หรือมีการชำระเงินแต่ไม่ได้ทำหนังสือและไม่ได้ทำการจดทะเบียนโอนที่สำนักงานที่ดิน ซึ่งภายหลังจากที่ทำการซื้อขายที่ดินแล้วก็ได้เข้ามาอยู่อาศัยสร้างบ้านหรือครอบครองที่ดินเป็นระยะเวลากว่า 10 ปีแต่ชื่อในหลังโฉนดยังเป็นของเจ้าของเดิมอยู่ ภายหลังผู้ขายซึ่งเป็นเจ้าของเดิมเสียชีวิตลงจะเป็นปัญหาในรุ่นทายาทคือบางครั้งทายาทจะถือสิทธิ์ตามเอกสารและใช้สิทธิ์ความเป็นทายาทของผู้มีชื่อในโฉนดที่ดินมาฟ้องขับไล่ ผู้ที่ครอบครอง ซึ่งข้อต่อสู้ทางกฎหมายในคดีที่ดินประเภทดังกล่าว ทนายมือเก๋าจึงมักยกประเด็นข้อกฎหมายเกี่ยวกับการครอบครองปรปักษ์มาเป็นข้อต่อสู้ให้กับลูกความที่ถูกฟ้องขับไล่เพื่อให้ได้รับความเป็นธรรม